Türk Ceza Kanunu 53. madde, hukuk sistemimizde sanığın belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılması yönünde mahkeme kararı verilmesinde gerekçe gösterilmektedir. Bir başka deyişle, bir kişi işlemiş olduğu suç sebebiyle toplumla güvene dayalı ilişkisini zedelediği gerekçesiyle, bazı hakları kullanmasının yasaklanması TCK 53 kapsamında verilen bir karardır.
Kanunda yer alan bu hükmün uygulanmasında en sık karşılaşılan durumlardan birine örnek vermek gerekirse; alkollü araç kullanması sebebiyle kişinin sürücü belgesinin alınması, bir meslek ya da sanatın belli bir süre yerine getirilmesinin engellenmesi gibi hususlar öne çıkabilmektedir.
TCK 53/1
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma bu madde ile hukuk sistemimizde varlığını sürdüren bir hükümdür. Suç işleyen kişinin, tehlikeli hal ve hareketlerinin mahkeme tarafından sabit görülmesi üzerine düzenlenen bir nevi güvenlik tedbiri olarak uygulanmaktadır.
Söz konusu güvenlik tedbiri kapsamında suçtan yargılanan kişi hakkında “ek ceza” veya “feri ceza” gibi tanımlamalar da yapılabilmektedir. Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılan kişinin, mahkumiyetin zorunlu sonucu olarak bu haklarının elinden alınması hükmü, TCK 53/1 ile gündeme gelmektedir.
Örneğin kişi, kasten işlediği bir suç sebebiyle hapis cezasına mahkum edildiğinde, bu durumun kanuni sonucu olarak; Devlet, il, belediye, köy ve bunların denetimi altında olan bütün kamu kurumlarında atamaya veya seçime tabi tutulan memuriyet hizmetlerde işe giriş yapamaz. Seçme ve seçilme hakkı elinden alınabilir.
Velayet, vesayet ve kayyımlığa ait hizmette bulunma hakkı elinden alınabilir. Vakıf, dernek, sendika, şirket, siyasi parti yöneticiliği ve denetçisi olma hakkı elinden alınabilir. Kamu kurum veya kuruluşlarına tabi mesleklerde kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak çalışmasından yoksun bırakılabilir.
TCK 53/2
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma TCK 53/2 maddesiyle de incelenebilmektedir. Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen hükme göre; kişi, işlemiş bulunduğu suç sebebiyle mahkum olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
Dolayısıyla bu hüküm kapsamında suçu işleyen kişi hakkında yapılan yargılama sonucu hapis cezası verilmiş olması ve failin hapis cezasının infaz süresini tamamlayıncaya kadar bu haklarını kullanamayacağı belirtilmektedir.
Aynı şekilde TCK 53/2 maddesine göre, en az yirmi en fazla yüz Türk lirası olan bir gün karşılığı adli para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak mahkeme tarafından takdir edilmektedir.
TCK 53/3
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma TCK 53/3 maddesi, mahkum olduğu hapis cezası ertelenen veya şartlı tahliye kurumu kapsamında koşullu olarak salıverilen hükümlü ile ilgilidir. Bu koşullarda olan hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri bakımından yukarıda belirtilmiş olan fıkra hükümleri uygulanamamaktadır. Bir başka deyişle işlemiş olduğu suç mahkeme tarafından sabit bulunan hükümlünün, velayet, vesayet ve kayyımlığa dair hizmette bulunma hakkı ceza avukatları sayesinde elinden alınabilmektedir.
TCK 53/4
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma TCK 53/4 maddesi, kısa süreli hapis cezasının ertelenmesi durumunda devreye girmektedir. Bununla birlikte 18 yaş altında olan failin hak ve yetkilerden yoksun bırakılmasına dair hükümler de Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin 4. fıkrasında düzenlenmiştir.
Buna göre hukuk sistemimizde 1 yıl ve altında kalan hapis cezaları, kısa süreli hapis cezaları olarak değerlendirildiğinden bu madde hükümlerine göre düzenlenerek hukuk sistemimizde yer edinmiştir. Örneğin suçun faili, 18 yaşından küçükse, TCK kapsamında ilk fıkrada yer alan ve yukarıda açıklanan hak yoksunlukları çocuğa uygulanmamaktadır.
