5395 Sayılı Kanun

Son güncelleme: Ekim 2026

Kısa cevap: 5395 sayılı Kanun, Çocuk Koruma Kanunudur. Korunma ihtiyacı olan çocuklar ile suç işlediği iddia edilen çocukların korunmasını, haklarını ve bu çocuklar hakkında uygulanacak tedbirleri, ayrıca çocuk mahkemelerinin kuruluş ve görevlerini düzenler. 8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla kanundaki “suça sürüklenen çocuk” ifadesi “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirilmiş ve yeni “yönlendirme tedbirleri” eklenmiştir.

5395 Sayılı Kanun Nedir?

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu 3 Temmuz 2005 tarihinde kabul edilmiş ve 15 Temmuz 2005 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunun amacı, korunma ihtiyacı olan veya adli süreçteki çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir (m. 1). Kanun; korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında alınacak tedbirleri, adli süreçteki çocuklar hakkında uygulanacak güvenlik tedbirlerini ve çocuk mahkemelerinin kuruluş, görev ve yetkilerini kapsar (m. 2).

2026 değişikliği: “Suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk”

Uzun yıllar kullanılan “suça sürüklenen çocuk” kavramı, 7593 sayılı Kanunla kanun metninden çıkarılmış ve yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getirilmiştir. Eski kaynaklarda ve günlük dilde “suça sürüklenen çocuk” ifadesi hâlâ sık geçtiği için bu sayfada iki ifadenin aynı anlamda kullanıldığını belirtmek isteriz.

Kanundaki Temel Kavramlar

• Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişi (m. 3/1-a).
• Korunma ihtiyacı olan çocuk: Bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru olan çocuk (m. 3/1-a-1).
• Adli süreçteki çocuk: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuk (m. 3/1-a-2).
• Mahkeme: Çocuk mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemeleri (m. 3/1-b).
• Çocuk hâkimi: Hakkında kovuşturma başlatılmış olanlar hariç, adli süreçteki çocuklar ve korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında tedbir kararlarını veren çocuk mahkemesi hâkimi (m. 3/1-c).

Temel İlkeler

Kanunun uygulanmasında gözetilecek ilkelerden en önemlileri şunlardır (m. 4):

• Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi,
• Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi,
• Çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması,
• Çocukların kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulması,
• Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde ve yargılamada kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması.

Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler (m. 5)

Koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik tedbirlerdir:

• Danışmanlık tedbiri: Çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme konusunda, çocuklara da eğitim ve gelişim sorunlarında yol gösterilmesi.
• Eğitim tedbiri: Çocuğun bir eğitim kurumuna devamı, meslek kursuna gitmesi veya bir işyerine yerleştirilmesi.
• Bakım tedbiri: Bakımından sorumlu kişi görevini yerine getiremiyorsa çocuğun bakım yurdu veya koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırılması.
• Sağlık tedbiri: Çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi, bağımlılık yapan madde kullananların tedavisi.
• Barınma tedbiri: Barınma yeri olmayan çocuklu kişilere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri sağlanması.

Yeni: Yönlendirme tedbirleri (m. 5/A, 2026)

7593 sayılı Kanunla eklenen yönlendirme tedbirleri, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak uygulanır (m. 5/A/1). Bunlar:

• Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Spor kulüpleri, gençlik merkezleri gibi yerlerde 20 saatten 300 saate kadar görev alma,
• Dijital risklerden korunma tedbiri: Kullanılan telefon ve dijital cihazların 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere ilgili kurumların denetimine açılması ve riskli dijital mecralara erişimin engellenmesi,
• Kitap ve kütüphane tedbiri: Kütüphane ve okuma salonlarında 20 saatten 300 saate kadar görev alma veya belirlenen eserleri okuma,
• Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Park, bahçe, sahil gibi yerlerde 20 saatten 300 saate kadar çevre temizliği ve ağaçlandırma faaliyetlerine katılma,
• Bağımlılık tedbiri: Tütün, alkol, kumar, uyuşturucu ve davranışsal bağımlılıklara yönelik tedavi ve rehabilitasyon programlarını tamamlama (m. 5/A/2).

Çocukların Ceza Sorumluluğu (TCK m. 31)

Çocukların ceza sorumluluğu Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesinde, fiilin işlendiği tarihteki yaşa göre düzenlenir. 7593 sayılı Kanunla 2026 yılında bu maddedeki cezalar artırılmıştır:

2026’da eklenen istisna (TCK m. 31/4): Kasten öldürme (TCK 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2 ve 4) suçlarını işleyen 15-18 yaş arasındaki çocuklar hakkında, kastın ağırlığı, güdülen amaç, suçun işleniş şekli veya daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyet gibi hususlar gözetilerek yaş indirimi (31/3) uygulanmayabilir. Ceza sorumluluğu bulunan 12-15 yaş arasındaki çocuklar hakkında ise bu suçlarda 31/2 yerine 31/3 hükümleri uygulanabilir.

Adli Süreçteki Çocuk Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma

İfade ve avukat

Çocuk hakkındaki soruşturma, Cumhuriyet başsavcılığının çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır (m. 15/1). Çocuğun ifadesi alınırken yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (m. 15/2). Müdafii bulunmayan çocuğa, istemi aranmaksızın baro tarafından bir müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/2). Bu nedenle çocuğun ifadesi avukat hazır bulunmadan alınmamalıdır.

Gözaltı, adli kontrol ve tutuklama

• Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde, bu birim yoksa yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur (m. 16).
• Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz; yalnızca kaçmayı veya hayati tehlikeyi önlemek gibi zorunlu hâllerde kolluk gerekli önlemi alabilir (m. 18).
• CMK 109’daki adli kontrol tedbirlerine ek olarak belirli çevre dışına çıkmama, belirli yerlere gitmeme veya belirli kişilerle ilişki kurmama tedbirleri uygulanabilir. Tutuklamaya ancak bu tedbirlerden sonuç alınamazsa başvurulabilir (m. 20).
• Tutuklama yasağı: On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı tutuklama kararı verilemez (m. 21).

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, HAGB ve uzlaşma

• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: CMK’daki koşullar varsa uygulanabilir; çocuklar için erteleme süresi üç yıldır. CMK 171/2’deki hapis cezası üst sınırı, on beş yaşını doldurmamış çocuklar için beş yıl olarak uygulanır (m. 19).
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): Çocuklar için denetim süresi üç yıldır (m. 23/1). 2026 değişikliğiyle HAGB kararında yönlendirme tedbirleri de denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilir; zarar az ise zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m. 23/2-3).
• Uzlaşma: CMK’nın uzlaşmaya ilişkin hükümleri çocuklar bakımından da uygulanır (m. 24).

Çocuk mahkemeleri ve yargılama

Asliye ceza ve sulh ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda çocuk mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesi görevlidir (m. 26). Çocuk mahkemesinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz (m. 25/1). Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m. 185).

Çocuk bir yetişkinle birlikte suç işlemişse soruşturma ve kovuşturma kural olarak ayrı yürütülür; davaların birlikte görülmesi zorunluysa genel mahkemede birleştirme kararı verilebilir (m. 17). Çocuk hakkında kamu davası açılırsa durum Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (m. 15/4, 2026).

Cezanın infazında da çocuklar için özel kurallar vardır; örneğin bazı suçlar hariç, 15 yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçen bir gün koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılır. Ayrıntılar için 5275 Sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Suça sürüklenen çocuk ne demek?

Suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da güvenlik tedbirine karar verilen çocuk demektir. 2026 yılından itibaren kanundaki adı “adli süreçteki çocuk”tur.

12 yaşından küçük bir çocuk suç işlerse ne olur?

Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz. Ancak çocuk hâkimi tarafından koruyucu ve destekleyici tedbirlere veya 2026’da eklenen yönlendirme tedbirlerine karar verilebilir (TCK m. 31/1; 5395 s. K. m. 5, 5/A ve 7).

Çocuk tutuklanabilir mi?

Tutuklama çocuklar için en son çaredir. On beş yaşını doldurmamış çocuklar, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlardan dolayı tutuklanamaz (m. 21). Diğer hâllerde de önce adli kontrol tedbirlerinin denenmesi gerekir (m. 20).

Çocuğun ifadesi polis tarafından alınabilir mi?

Kanuna göre çocuk hakkındaki soruşturma çocuk bürosundaki Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır (m. 15/1) ve çocuğa istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/2). Çocuğunuz ifadeye çağrıldıysa bir avukatla birlikte gitmesi önemlidir.

Çocuğunuz hakkında bir soruşturma başlatıldıysa, gözaltına alındıysa veya ifadeye çağrıldıysa Av. Bedir Yeniay ile 0532 469 67 24 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Ceza soruşturması veya kovuşturmasıyla ilgili hukuki destek için Kocaeli ceza avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Not: Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.