Hukuk sistemimizde memnu hakların iadesi yani bir başka deyişle yasaklanmış hakların geri verilmesi, suçlu hakkında bir cezaya mahkumiyet nedeniyle TCK dışındaki kanunların ortaya çıkardığı yasaklılıkları ortadan kaldıran bir ceza hukuku kurumudur. Memnu yani yasaklanmış hakların iadesi kişilerin bazı hakların, işlemiş oldukları bir suça dayalı olarak, yasaklanması demektir. Yürürlükte bulunan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, cezanın infazı ile birlikte kişinin tüm yasaklanmış haklarını da geri kazanacağını ifade etmektedir. Ancak TCK dışında tutulan bazı özel kanunlar, suçlunun mahkumiyet nedeniyle bazı hakları kullanmasını engelleyen hükümler taşımaktadır.
Memnu Hakların İadesi Dilekçesi
Yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumunu örnekle açıklamak gerekirse, hükümlünün TCK’ya göre cezası infaz edildiği halde; avukatlık, milletvekilliği, mali müşavirlik, devlet memurluğu gibi meslekleri yapması ilgili mesleklerin özel kanunları ile yasaklanmış olmaktadır. Memnu hakların iadesi memurluk hususunda engel teşkil eden hükümlülüğün yeniden biçimlendirilmesi anlamını taşımaktadır. Hükümlünün bu yasaklılık halinden kurtulmak için ayrıca mahkemeye başvurarak memnu hakların iadesi (yasaklanmış hakların geri verilmesi) kararını alması gerekmektedir.
Memnu Hakların İadesi İadesi Şartları
5352 sayılı Adli Sicil Kanununa eklenen 13/A maddesince memnu hakların iadesi başvurusunda bulunmak için 3 şartın bir arada bulunması zorunlu tutulmaktadır. Memnuhakların iadesi karar örneği üzerinde de kolaylıkla görüntülenebileceği gibi söz konusu şartlar şunlardır:
- Mahkum olunan cezanın infaz edilmesi şarttır. Hükümlünün cezaevinden koşullu salıverilerek tahliye edilmesi değil de koşullu salıverilen hükümlünün dışarıdaki denetim süresini tamamlayıp tüm ceza süresinin infaz edilmesidir. Örnekle açıklamak gerekirse, hükümlü 6 yıl ceza almış ise 4 yıl cezaevinde yattıktan sonra koşullu salıverilirse geri kalan 2 yıllık süreyi de dışarıda geçirdikten sonra cezası infaz edilmiş olur.
- İkinci şart, cezasının infazından itibaren 3 yıllık bir sürenin geçmiş olmasıdır. Eğer cezanın infazından itibaren 3 yıl geçmemişse kişi memnu hakların geri verilmesi talebinde bulunulamaz.
- Üçüncü şart, cezanın infazından sonra geçirilmesi gereken 3 yıllık süre de dahil olmak üzere bu zamanda hükümlünün yeni bir suç işlememesi ve yaşamını “iyi halli” olarak sürdürdüğüne dair mahkemede kanaat oluşturmasıdır.
Memnu Hakların İadesi ve Silah Ruhsatı Adli Sicil Kanunu’na göre memnu hakların iadesi kararı kişinin adli sicil kaydına işlenir. Bu nedenle yasaklanmış hakların geri verilmesi konusunda kişi hakkında verilen yargı kararına ulaşmak da kolaylaşmaktadır. Kişinin başvuruda bulunarak talep etmesinden sonra alınan memnu hakların iadesi kararı Adli Sicil Kaydının Silinmesi kararı verildiğinde kayıtlardan çıkarılır. Dolayısıyla memnu hakların iadesi arşiv kaydının silinmesi de bu şekilde gerçekleştirilmektedir.
Memnu Hakların İadesi Nedir?
Hukuk sistemimizde memnu hakların iadesi, Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların ceza mahkumiyetine bağladığı olumsuz sonuçları ortadan kaldırmak amacıyla düzenlenmiştir. Memnu hakların iadesi ehliyet konusunda da gündeme gelebilmektedir. Memnu hakların iadesi talebinde bulunmak isteyen kişilerin, yetkili mahkemeye başvuru dilekçesi vermesi gerekir. Hukuk kurallarına göre yasaklanmış hakların geri verilmesine dair talepler bir Ceza avukatı veya herhangi bir avukat vasıtasıyla da mahkemeye sunulabilir. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı verme konusunda yetkili mahkemeler bazı hususlara göre değişiklik gösterebilmektedir. Esasında hükmü veren mahkeme, mahkumiyet hükmünün içeriğine daha kolay ulaşabildiği için memnu hakların iadesi talebi için asıl hükmü veren mahkemeye başvurulması en doğru tercih olmaktadır. Dolayısıyla yasaklanmış hakların iadesi kararı, hükümlünün yargılandığı mahkeme tarafından verilebilmektedir. Hükümlü, hükmü veren mahkeme dışında bir yerde ikamet ediyorsa ikamet ettiği yerde bulunan ve mahkumiyet hükmünü veren mahkemeyle aynı dereceli mahkemeye başvurmalıdır.
